Strona główna
Polskie Towarzystwo Historyczne jest jednym z najstarszych tego typu stowarzyszeń naukowych na ziemiach polskich. Powstało już w 1886 r. we Lwowie, gdzie miało swoją siedzibę aż do wybuchu II wojny światowej. W 1940 r. miał być oddany do użytku nowy gmach Towarzystwa, którego budowa w sierpniu 1939 r. osiągnęła tzw. stan surowy zamknięty. Początkowo PTH działało tylko w obrębie zaboru austriackiego, potem w całej odrodzonej Polsce, od 1924 r. pod dzisiejszą nazwą – jako Polskie Towarzystwo Historyczne. Z towarzystwem związany był do 1952 r. najważniejszy periodyk naukowy środowiska historycznego w Polsce – „Kwartalnik Historyczny”. W sierpniu 2010 r. związek ten został przywrócony na mocy umowy PTH z Instytutem Historii PAN.
Tragiczny wpływ na losy PTH, podobnie jak na losy wielu innych polskich towarzystw naukowych, miała II wojna światowa i zmiany polityczne, które nastąpiły w jej wyniku. Towarzystwo utraciło cały swój majątek trwały, a z biegiem lat zostało pozbawione również znaczącego wpływu na rozwój nauk historycznych w Polsce. Z trzema jednak znaczącymi wyjątkami, które stały się podstawą działalności Towarzystwa. W latach 1945-2002 – PTH pozostało organizatorem Powszechnych Zjazdów Historyków Polskich, na których dochodziło zawsze do podsumowania efektów pracy naukowej i dydaktycznej w tej dziedzinie nauki i wyznaczania nowych perspektyw badawczych. Trzy pierwsze zjazdy miały miejsce jeszcze w XIX w. , kolejne trzy odbyły się w latach 1925-1935, dalszych 12 w latach 1948-2009 (od 1963 r. systematycznie w odstępach pięcioletnich). Drugą opoką działalności PTH, którą udało się uratować w okresie powojennym, jest jego udział w badaniach nad historią regionalną. Liczne oddziały PTH, mimo poważnych przeszkód natury finansowej, kontynuują wydawanie periodyków poświęconych historii własnych regionów, organizują konferencje naukowe, pielęgnują tradycje historyczne regionu i kraju. Wreszcie od 1975 r. PTH organizuje wspólnie z ministerstwem (dziś Edukacji Narodowej) olimpiady historyczne dla uczniów szkół ponadgimnazajlnych, które są jednym z ważniejszych motorów rozbudzania zainteresowań historycznych u najmłodszych adeptów tej dziedziny wiedzy. Coroczne przygotowania do olimpiad przyczyniły się też do ściślejszej współpracy nauczycieli historii z PTH.
Na początku XXI wieku Polskie Towarzystwo Historyczne stawia sobie jednak nowe cele. Wydaje się, że podobnie jak przed wrześniem 1939 r., może ono odgrywać zdecydowanie ważniejszą rolę w dziele podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej. Można te szczytne cele realizować poprzez współudział w działaniach wspólnot i społeczności lokalnych, współdziałanie z właściwymi organami administracji w zakresie ochrony dóbr kultury i tradycji, wreszcie poprzez działanie na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijanie kontaktów i współpracy z krajami sąsiednimi, szczególnie w zakresie badań historycznych nad problemami, które dotąd dzielą sąsiadujące ze sobą narody i są odmiennie interpretowane, często dla uzyskania konkretnych celów politycznych. Kompromis uczonych może stanowić dobrą podstawę do trwałego kompromisu społeczeństw, wyciszenia sporów nad prochami zmarłych. Dotąd nawiązaliśmy współpracę z towarzystwami historyków z Niemiec, Czech i Słowacji. PTH jest współorganizatorem kongresów polsko-rosyjskich.
Ważnym elementem pracy PTH jest udział w międzynarodowych komisjach podręcznikowych, których skład został ustalony w porozumieniu z Ministra Edukacji Narodowej z naszym Towarzystwem. Od lat pracuje komisja polsko-litewska pod kierownictwem prof. Adama Suchońskiego, polsko-ukraińska najpierw pod kierownictwem prof. Władysława Serczyka, a obecnie prof. Władzimierza Mędrzeckiego. W 2009 r. została powołana Komisja Polsko-rosyjska, której przewodniczy prof. Zbigniew Opacki.
Polskie Towarzystwo Historyczne konsultuje programy nauczania historii. Członkowie PTH są ministerialnymi recenzentami podręczników historii. Towarzystwo także konsultuje różne inicjatywy historyczne MEN (chociaż nie wszystkie).
Polskie Towarzystwo Historyczne chce być w rozpoczynającym się XXI wieku ważną instytucją pożytku publicznego, działającą na rzecz społeczeństwa polskiego.
Innym celem nadrzędnym jest wola przywrócenia PTH rangi liczącego się koordynatora badań naukowych w zakresie historii. Uważam, że instytucja społeczna, samodzielnie – poprzez mądrość całego środowiska historyków polskich – kształtująca swoje cele badawcze, może stać się znaczącym organizatorem i inspiratorem nowoczesnych badań naukowych w zakresie historii. W chwili obecnej towarzystwo prowadzi kilkanaście projektów badawczych, finansowanych ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W nowym, coraz bardziej zatomizowanym społeczeństwie, konieczne też jest wprowadzenie innych, bardziej nowoczesnych środków integracji środowisk akademickich, towarzystw regionalnych, nauczycieli, miłośników historii wokół podstawowych celów działalności PTH. Ma temu służyć strona internetowa, którą Państwu udostępniamy.
Prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego
prof. dr hab. Krzysztof Mikulski